Ekologiczne współżycie z przyrodą w duchu zrównoważonego rozwoju

Postulat Napoleona Wolańskiego, aby kształtować świadomość społeczną w duchu ekologicznym i oprzeć ją „na udokumentowanej i sprawdzonej wiedzy skumulowanej w kulturze” to ważny głos w dyskusji na temat niwelowania zaburzeń ludzkiej równowagi z naturą przez wychowawcze działania społeczne oraz wykształcenie w jednostkach umiejętności ekologicznego współżycia z przyrodą. Kształtowanie świadomości ekologicznej, według tego autora, odbywać się winno w oparciu o ekologię jako biologiczną naukę o ekonomice przyrody, której istotę stanowią analizy i wiedza na temat współżycia ze sobą organizmów żywych i ich zespołów w danym środowisku nieożywionym, jak również ekologię człowieka jako naukę o człowieku i jego kulturze, badającą oddziaływanie czynników środowiskowych na organizm i populacje ludzkie oraz wpływ człowieka na zmiany środowiska, w której człowiek jest częścią ekosystemów, czyli zespołów organizmów różnych gatunków wraz z kompleksem warunków nieorganicznych danego środowi

Tak zakreślony fundament, na którym powstawać ma konieczna wiedza z zakresu ekologii człowieka ma pobudzać świadomość ekologiczną, prowadząc do przyjęcia odpowiedzialnej postawy wobec własnego życia, charakteryzującej się nieszkodzeniem swemu środowisku, a tym samym samemu sobie. Wynika to z przesłanki przyjętej przez N. Wolańskiego, że „człowiek jest gatunkiem najszybciej przekształcającym ekosystemy, tym samym przekształcającym warunki, w których sam żyje. Własna aktywność w procesie przekształcania środowiska prowadzi do zmiany warunków życia, co wtórnie oddziałuje na niego samego, decyduje o jego zdrowiu. Bowiem zdrowie to nie tylko brak chorób, lecz także rozwój, który zapewnia pełnię dobrego samopoczucia psychofizycznego”. Ów rozwój to - wobec współcześnie nasilających się przeobrażeń środowiska naturalnego, wynikających na przykład z zaburzeń równowagi ekosystemów (np. wyrąb lasów na dużą skalę czy wprowadzanie rolniczych monokultur) - umiejętność przystosowania się do wyżej wymienionych warunków życia, decydująca o zdrowiu, czy wręcz życiu człowieka.

Na mocy zaleceń znajdujących się w Agendzie 21 opracowano w Polsce Narodową Strategię Edukacji Ekologicznej - „Przez edukację do zrównoważonego rozwoju". Dokumentem wykonawczym strategii jest Narodowy Program Edukacji Ekologicznej. Według tego dokumentu proces edukacji ekologicznej należy oprzeć na kształtowaniu ekologicznej świadomości społecznej rozumianej jako „stan wiedzy, poglądów i wyobrażeń ludzi o środowisku przyrodniczym, jego zasobach oraz zagrożeniach wynikających z działalności człowieka, a także stan wiedzy o sposobach i instrumentach sterowania, użytkowania i ochrony środowiska. Osiągnięcie oczekiwanego poziomu świadomości ekologicznej winno prowadzić do ukształtowania się nawyków i zachowań sprzyjających realizacji założeń rozwoju zrównoważonego. Świadomość ta kształtowana jest przede wszystkim przez edukację formalną, instytucje państwowe, organizacje społeczne oraz media”.

Wdrożenie Narodowego Programu Edukacji Ekologicznej zależeć będzie od efektywności prowadzonej edukacji, kompetencji i zaangażowania prowadzących edukacje oraz od nastawienia emocjonalnego jej odbiorców. Wpływać to może na przełamanie złych tradycji i przyzwyczajeń, upowszechniając jednocześnie wzorce pozytywnych rozwiązań i zachowań proekologicznych przez m.in. budzenie szacunku dla życia, jego różnorodnych form oraz zasobów środowiska, czy kształtowanie nawyków np. segregacji odpadów, oszczędzania wody i energii. Wydaje się również, że realizację celów edukacji ekologicznej powinno się oprzeć na fundamencie koncepcji kształtowania świadomości ekologicznej w oparciu o ekologię człowieka N. Wolańskiego. Szczególnie ważna jest implementacja takich założeń jak m.in.: umocnienie zdrowia fizycznego i psychicznego przez kształtowanie umiejętności racjonalnego żywienia i społecznego współżycia, aktywny tryb życia w harmonii ze środowiskiem, kształtowanie wiedzy na temat biologicznych i społeczno-kulturowych mechanizmów rozwoju człowieka, jak również rozumienie związków organizmu ludzkiego ze środowiskiem.